🏛️ తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం 2018: సంపూర్ణ చట్టబద్ధ మార్గదర్శి (2026)

సర్పంచ్, ఉప-సర్పంచ్, వార్డు సభ్యులు, కార్యదర్శి విధులు, పన్నుల చెల్లింపు నిబంధనలు & అధికారాల పూర్తి వివరాలు

పరిచయం మరియు చట్టబద్ధమైన నేపథ్యం

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో గ్రామీణ ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి మరియు స్థానిక స్వపరిపాలనలో పారదర్శకతను పెంపొందించడానికి **తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం, 2018 (Telangana Panchayat Raj Act, 2018)** ఒక విప్లవాత్మకమైన మార్పుగా నిలిచింది. గ్రామీణ ప్రాంతాల సమగ్ర వికాసానికి, మౌలిక వసతుల కల్పనకు, స్థానిక వనరుల పెంపుదలకు మరియు ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలను క్షేత్రస్థాయిలోకి సమర్థవంతంగా తీసుకెళ్లడానికి గ్రామ పంచాయతీలు ప్రాథమిక పునాదిగా పనిచేస్తాయి.

గ్రామ పరిపాలన సజావుగా సాగడానికి చట్టం ప్రకారం ప్రజాప్రతినిధులైన సర్పంచ్, ఉప-సర్పంచ్, వార్డు సభ్యులతో పాటు ప్రభుత్వ అధికారులైన పంచాయతీ కార్యదర్శి, మండల పరిషత్ అభివృద్ధి అధికారి (MPDO), జిల్లా పంచాయతీ అధికారి (DPO) మరియు స్థానిక సిబ్బందికి స్పష్టమైన అధికారాలు, బాధ్యతలు కేటాయించబడ్డాయి. చట్టబద్ధమైన నియమావళి ప్రకారం గ్రామంలో జరిగే ప్రతీ అభివృద్ధి పనికి, రాబడికి మరియు ఖర్చుకు స్థానిక పాలకవర్గం ప్రజలకు మరియు ప్రభుత్వానికి జవాబుదారీగా ఉండాలి. ఈ మార్గదర్శిలో తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టంలోని ప్రతీ విభాగాన్ని అత్యంత లోతుగా పరిశీలిద్దాం.

📋 విషయ సూచిక (Detailed Table of Contents)

గ్రామ పంచాయతీ నిర్మాణ వ్యవస్థ & పాలనా వికేంద్రీకరణ
సర్పంచ్ విధులు, రోజువారీ పరిపాలన మరియు పర్యవేక్షణ అధికారాలు
Section 37 లోతైన విశ్లేషణ: సర్పంచ్ తొలగింపు మరియు కలెక్టర్ అధికారాలు
ఉప-సర్పంచ్ స్థానం, విధులు మరియు తాత్కాలిక పాలనా బాధ్యతలు
వార్డు సభ్యుల హక్కులు, విధులు మరియు స్థానిక సాధికారత
పంచాయతీ కార్యదర్శి (Panchayat Secretary) ప్రభుత్వ బాధ్యతలు మరియు రికార్డుల రక్షణ
కరోబార్ / బిల్ కలెక్టర్ క్షేత్రస్థాయి విధులు మరియు పన్ను సేకరణ
Section 65 లోతైన పరిశీలన: ఇంటి పన్ను నిర్ణయం, నోటీసులు & 30 రోజుల గడువు
పన్ను నిధుల నిర్వహణ & సబ్-ట్రెజరీ (STO) డిపాజిట్ నిబంధనలు
Section 120 విశ్లేషణ: గ్రామాల్లో వ్యాపార లైసెన్సులు (Trade License) పొందడం ఎలా?
గ్రామసభ ఆవశ్యకత, సామాజిక తనిఖీ (Social Audit) & బడ్జెట్ ఆమోదం
సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) అప్లికేషన్ ప్రక్రియ & తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

🏢 1. గ్రామ పంచాయతీ నిర్మాణ వ్యవస్థ & పాలనా వికేంద్రీకరణ

తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం ప్రకారం ప్రతి రెవెన్యూ గ్రామానికి లేదా నిర్ణీత జనాభా కలిగిన ఆవాస ప్రాంతానికి ఒక గ్రామ పంచాయతీ ఏర్పడుతుంది. గ్రామ పరిపాలనా యంత్రాంగం ప్రధానంగా రెండు స్తంభాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది:

ఎన్నుకోబడిన ప్రజాప్రతినిధులు (Elected Representatives): సర్పంచ్, ఉప-సర్పంచ్ మరియు వార్డు సభ్యులు. వీరు ప్రజల అవసరాలను గుర్తించి తీర్మానాలు చేయడం మరియు పాలనా విధానాలను రూపొందించడం చేస్తారు.
నియమించబడిన ప్రభుత్వ యంత్రాంగం (Executive Machinery): పంచాయతీ కార్యదర్శి, జూనియర్ సహాయకులు మరియు క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది (కరోబార్, పారిశుధ్య కార్మికులు, పంప్‌మన్). వీరు చట్టపరమైన ఉత్తర్వులను మరియు తీర్మానాలను అమలు చేస్తారు.

గ్రామ పంచాయతీ నిర్వహణలో వివిధ హోదాల ఎంపిక మరియు వారి ప్రధాన బాధ్యతల పట్టిక కింద వివరంగా పొందుపరచబడింది:

పదవి / హోదా	ఎంపిక విధానం	కీలక పరిపాలనా బాధ్యత	జవాబుదారీతనం
సర్పంచ్ (Sarpanch)	గ్రామ ప్రజల ద్వారా ప్రత్యక్ష ఎన్నిక (Direct)	పంచాయతీ పాలనాధ్యక్షత, హరితహారం, వైకుంఠ ధామాలు, పారిశుధ్య పర్యవేక్షణ	గ్రామసభ & జిల్లా కలెక్టర్
ఉప-సర్పంచ్ (Upa-Sarpanch)	వార్డు సభ్యుల ద్వారా పరోక్ష ఎన్నిక (Indirect)	సర్పంచ్‌కు సహకారం, సర్పంచ్ లేని సమయంలో బాధ్యతల నిర్వహణ	గ్రామ పంచాయతీ పాలకవర్గం
వార్డు సభ్యులు (Ward Members)	వార్డు ప్రజల ద్వారా ప్రత్యక్ష ఎన్నిక	వార్డు సమస్యల సమర్పణ, పంచాయతీ తీర్మానాలలో భాగస్వామ్యం	వార్డు ప్రజలు
పంచాయతీ కార్యదర్శి	తెలంగాణ ప్రభుత్వం ద్వారా నియామకం	ఖాతాల నిర్వహణ, క్యాష్ బుక్ రికార్డులు, సమాచార హక్కు అమలు	MPDO / DPO / కలెక్టర్
కరోబార్ / బిల్ కలెక్టర్	స్థానిక పంచాయతీ సిబ్బంది నియామకం	పన్నుల సేకరణ, రసీదుల జారీ, వీధి దీపాల పరిశీలన, దండోరా	పంచాయతీ కార్యదర్శి & సర్పంచ్

👑 2. సర్పంచ్ విధులు, రోజువారీ పరిపాలన మరియు పర్యవేక్షణ అధికారాలు

తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం, 2018 ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీకి సర్పంచ్ ప్రధాన కార్యనిర్వాహక మరియు రాజకీయ అధిపతి. గ్రామంలో నిరంతర అభివృద్ధి సాధించడానికి చట్టం సర్పంచ్‌కు విశేష అధికారాలను మరియు విధులను కేటాయించింది.

సర్పంచ్ నిర్వర్తించాల్సిన ప్రాథమిక విధులు:

గ్రామ పంచాయతీ సమావేశాలు ఏర్పాటు: చట్టం ప్రకారం సర్పంచ్ ప్రతి నెలా కనీసం ఒక సాధారణ సమావేశాన్ని నిర్వహించాలి. సమావేశానికి అవసరమైన కోరం ఉందో లేదో చూసుకుని, అజెండా ప్రకారం చర్చలు జరిపించి తీర్మానాలు ఆమోదింపజేయాలి.
గ్రామసభల నిర్వహణ: సంవత్సరానికి చట్టం నిర్దేశించిన సంఖ్య ప్రకారం (సాధారణంగా ఏడాదికి కనీసం రెండు లేదా నాలుగు సార్లు) గ్రామసభను నిర్వహించడం సర్పంచ్ బాధ్యత. గ్రామ అభివృద్ధి ప్రణాళికలు (GPDP) మరియు ఆర్థిక నివేదికలను గ్రామసభ ముందు ఉంచాలి.
హరితహారం మరియు నర్సరీల నిర్వహణ: ప్రతి గ్రామ పంచాయతీలో తప్పనిసరిగా నర్సరీని ఏర్పాటు చేయించి, మొక్కల పెంపకాన్ని పర్యవేక్షించాలి. నాటిన మొక్కలలో కనీసం 85% మొక్కలు బతికేలా చూడటం సర్పంచ్ చట్టబద్ధమైన బాధ్యత.
వైకుంఠ ధామాలు & కంపోస్ట్ యార్డులు: గ్రామంలో నిర్మించిన వైకుంఠ ధామం (శ్మశాన వాటిక) మరియు తడి-పొడి చెత్త ప్రాసెసింగ్ కోసం ఏర్పాటు చేసిన కంపోస్ట్ యార్డులను నిరంతరం అందుబాటులో ఉంచాలి.
ఉమ్మడి సంతకంతో చెక్కుల జారీ: గ్రామ పంచాయతీ నిధుల విత్‌డ్రావల్ కోసం సర్పంచ్ మరియు పంచాయతీ కార్యదర్శి ఉమ్మడి సంతకంతో మాత్రమే చెక్కులు మరియు ఆన్‌లైన్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్లు (e-GramSwaraj) చెల్లుబాటు అవుతాయి.

⚠️ 3. Section 37 లోతైన విశ్లేషణ: సర్పంచ్ తొలగింపు మరియు కలెక్టర్ అధికారాలు

తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం, 2018 లోని **Section 37** ప్రజాప్రతినిధుల జవాబుదారీతనాన్ని నిర్దేశించే అత్యంత కీలకమైన విభాగం. ప్రజాప్రతినిధులు తమ అధికారాలను దుర్వినియోగం చేసినా లేదా విధుల పట్ల నిర్లక్ష్యం వహించినా ప్రభుత్వం తీసుకునే కఠిన చర్యల గురించి ఇది వివరిస్తుంది.

Section 37 కింద కలెక్టర్ గారికి ఉన్న అధికారాలు మరియు ప్రక్రియ:

చట్టంలోని **Section 37** ప్రకారం — సర్పంచ్ లేదా ఉప-సర్పంచ్ గ్రామ పంచాయతీ నిధులను దుర్వినియోగం చేసినా, అధికార దుర్వినియోగానికి పాల్పడినా, చట్టబద్ధమైన హరితహారం/పారిశుధ్య లక్ష్యాలను విస్మరించినా, లేదా చట్ట ప్రకారం విధించిన విధులను స్పష్టంగా నిర్లక్ష్యం చేసినా సంబంధిత **జిల్లా కలెక్టర్ (District Collector)** కి వారిని పదవి నుండి తొలగించే సంపూర్ణ అధికారం ఉంటుంది.

తొలగింపు ప్రక్రియలోని చట్టపరమైన దశలు:

విచారణాధికారి నివేదిక: ఎంపీడీఓ (MPDO) లేదా డివిజనల్ పంచాయతీ అధికారి (DLPO) క్షేత్రస్థాయి విచారణ జరిపి సమర్పించిన నివేదిక ఆధారంగా ప్రాథమిక చర్యలు ప్రారంభమవుతాయి.
షోకాజ్ నోటీసు (Show Cause Notice): కలెక్టర్ ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న సర్పంచ్‌కు 15 రోజుల గడువు ఇస్తూ షోకాజ్ నోటీసు జారీ చేస్తారు. అందులో ఉన్న ఆరోపణలకు సర్పంచ్ లిఖితపూర్వకంగా సమాధానం ఇవ్వాలి.
వ్యక్తిగత విచారణ: సర్పంచ్ ఇచ్చిన సమాధానం తృప్తికరంగా లేకపోతే విచారణ జరిపి కలెక్టర్ తొలగింపు ఉత్తర్వులు (Removal Orders) ఇస్తారు.
సస్పెన్షన్ అధికారం: విచారణ పెండింగ్‌లో ఉన్న సమయంలో నివేదిక ఆధారంగా గరిష్టంగా నిర్ణీత కాలానికి సర్పంచ్‌ను కలెక్టర్ సస్పెండ్ చేసే అధికారం కూడా ఈ సెక్షన్ కింద ఉంది.

🤝 4. ఉప-సర్పంచ్ స్థానం, విధులు మరియు తాత్కాలిక పాలనా బాధ్యతలు

గ్రామ పరిపాలనలో ఉప-సర్పంచ్ ఒక కీలకమైన సపోర్టింగ్ పిల్లర్‌గా వ్యవహరిస్తారు. వార్డు సభ్యులందరి ద్వారా పరోక్ష పద్ధతిలో ఎన్నికయ్యే ఉప-సర్పంచ్‌కు సర్పంచ్‌తో కలిసి గ్రామాన్ని నడిపించే బాధ్యత ఉంటుంది.

సర్పంచ్ లేని సమయంలో పరిపాలన: సర్పంచ్ అనారోగ్యం, వ్యక్తిగత పర్యటనలు లేదా ఇతర ఏవైనా కారణాల వల్ల గ్రామంలో అందుబాటులో లేనప్పుడు ఉప-సర్పంచ్ గ్రామ పంచాయతీ రోజువారీ కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తారు.
పదవి ఖాళీ అయినప్పుడు: సర్పంచ్ రాజీనామా చేసినా, మరణించినా లేదా Section 37 కింద కలెక్టర్ గారిచే తొలగించబడినా — కొత్త సర్పంచ్ ఎన్నికయ్యే వరకు లేదా ప్రభుత్వం తాత్కాలిక ఏర్పాట్లు చేసే వరకు ఉప-సర్పంచ్ తాత్కాలిక సర్పంచ్‌గా బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తారు.
ఉమ్మడి సంతకం అధికారాలు (విశేష పరిస్థితుల్లో): సర్పంచ్‌ను ప్రభుత్వం సస్పెండ్ చేసినప్పుడు లేదా చెక్కు సంతకం అధికారాలు రద్దు చేసినప్పుడు, జిల్లా కలెక్టర్ ప్రత్యేక ఉత్తర్వుల ద్వారా ఉప-సర్పంచ్‌కు చెక్కులు సంతకం చేసే అధికారాన్ని బదిలీ చేస్తారు.

👥 5. వార్డు సభ్యుల హక్కులు, విధులు మరియు స్థానిక సాధికారత

గ్రామంలోని ప్రతి వార్డు ప్రజల ప్రతినిధిగా వార్డు సభ్యుడు (Ward Member) బాధ్యత వహిస్తారు. వార్డు స్థాయి సమస్యలను గ్రామ పంచాయతీ దృష్టికి తీసుకురావడం వీరికి ఉన్న ప్రధాన హక్కు.

వార్డు సమస్యల సమర్పణ: తమ వార్డులోని వీధి దీపాలు వెలగకపోవడం, తాగునీటి పైప్‌లైన్ లీకేజీలు, పారిశుధ్య లోపాలు మరియు రోడ్ల మరమ్మతుల అవసరాలను పంచాయతీ సాధారణ సమావేశంలో అజెండా రూపంలో ప్రవేశపెట్టడం.
పంచాయతీ సమావేశాలలో ఓటింగ్: గ్రామ పంచాయతీ తీర్మానాలు చేసేటప్పుడు, బడ్జెట్ ఆమోదించేటప్పుడు మరియు అభివృద్ధి పనులకు ఆమోదం తెలిపేటప్పుడు ప్రతీ వార్డు సభ్యునికి ఓటు వేసే సమాన హక్కు ఉంటుంది.
కమిటీలలో సభ్యత్వం: పారిశుధ్యం, విద్యుత్తు, హరితహారం మరియు తాగునీటి నిర్వహణ కోసం పంచాయతీ ఏర్పాటు చేసే వివిధ కమిటీలలో వార్డు సభ్యులు అధ్యక్షులుగా లేదా సభ్యులుగా సేవలందిస్తారు.

📜 6. పంచాయతీ కార్యదర్శి (Panchayat Secretary) ప్రభుత్వ బాధ్యతలు

గ్రామ పంచాయతీ కార్యనిర్వాహక అధికారిగా (Executive Officer) పంచాయతీ కార్యదర్శి వ్యవహరిస్తారు. వీరు ప్రభుత్వం ద్వారా నియమించబడిన పూర్తికాల ఉద్యోగి. గ్రామ పంచాయతీ చట్టబద్ధమైన రికార్డులను భద్రపరచడం వీరి ప్రాథమిక కర్తవ్యం.

క్యాష్ బుక్ మరియు రికార్డుల నిర్వహణ: పంచాయతీకి వచ్చే ప్రతి రూపాయి ఆదాయం మరియు అయ్యే ప్రతి రూపాయి ఖర్చును రోజువారీగా క్యాష్ బుక్ (Cash Book) లో మరియు మునిసిపల్/పంచాయతీ సాఫ్ట్‌వేర్‌లో నమోదు చేయాలి.
జనన మరియు మరణాల నమోదు: గ్రామంలో సంభవించే జననాలు మరియు మరణాలను చట్టబద్ధంగా రిజిస్టర్ చేసి, నిర్ణీత సమయంలోగా సర్టిఫికెట్లు జారీ చేయాలి.
సమాచార హక్కు చట్టం (RTI Act): పంచాయతీ కార్యదర్శి గ్రామ పంచాయతీ యొక్క పబ్లిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆఫీసర్ (PIO) గా వ్యవహరిస్తారు. పౌరులు RTI చట్టం కింద అడిగిన సమాచారాన్ని 30 రోజులలోపు అందజేయడం వీరి బాధ్యత.
ఆడిటింగ్ సమర్పణ: సంవత్సరానికి ఒకసారి లోకల్ ఫండ్ ఆడిట్ లేదా స్టేట్ ఆడిట్ అధికారులకు పంచాయతీ రాబడి-ఖర్చుల లెక్కల పుస్తకాలను సమర్పించి ఆడిట్ నివేదికను పూర్తి చేయించాలి.

👷 7. కరోబార్ / బిల్ కలెక్టర్ క్షేత్రస్థాయి విధులు మరియు పన్ను సేకరణ

గ్రామ పంచాయతీ క్షేత్రస్థాయి పరిపాలనలో కరోబార్ లేదా బిల్ కలెక్టర్ అత్యంత కీలకమైన అనుసంధానకర్త. పౌరులతో నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉండి, పంచాయతీ నిర్ణయాలను అమలు చేయడంలో వీరు శ్రమిస్తారు.

పన్నుల వసూలు ప్రక్రియ: ఇంటింటికీ తిరిగి ఇంటి పన్ను (House Tax), తాగునీటి రుసుము, వ్యాపార లైసెన్స్ ఫీజులు మరియు సంతల వేలం రుసుములను వసూలు చేయడం.
అధికారిక రసీదుల అందజేత: పన్ను చెల్లించిన ప్రతి నివాసికి లేదా వ్యాపారికి పంచాయతీ ఆమోదించిన సీరియల్ నంబర్ కలిగిన రసీదును (Official Receipt) తక్షణమే జారీ చేయడం.
గ్రామ దండోరా మరియు సమన్లు: గ్రామసభల తేదీలు, పన్నుల చెల్లింపు చివరి తేదీలు, వ్యాధి నిరోధక టీకా శిబిరాలు మరియు ప్రభుత్వ నోటీసుల సమాచారాన్ని గ్రామంలో మైక్ లేదా దండోరా ద్వారా పౌరులకు తెలియజేయడం.
పారిశుధ్య సిబ్బంది పర్యవేక్షణ: ప్రతిరోజూ ఉదయం వీధులు ఊడ్చే పారిశుధ్య కార్మికుల హాజరును తీసుకోవడం మరియు పారిశుధ్య పనులు సక్రమంగా జరుగుతున్నాయో లేదో చూడటం.

💰 8. Section 65 లోతైన పరిశీలన: ఇంటి పన్ను నిర్ణయం, నోటీసులు & 30 రోజుల గడువు

గ్రామ పంచాయతీ స్వయంసమృద్ధి సాధించడానికి స్వంత ఆదాయ వనరులు అత్యంత ఆవశ్యకం. తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టంలోని **Section 65** ఆస్తి పన్ను విధింపు మరియు వసూలు ప్రక్రియపై పూర్తి చట్టపరమైన స్పష్టతనిస్తుంది.

Section 65 కింద ఆస్తి పన్ను విధానం:

ఈ సెక్షన్ ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలోని ప్రతి నివాస భవనం, వాణిజ్య కాంప్లెక్స్, పరిశ్రమ మరియు ఖాళీ స్థలం (పరిమితులకు లోబడి) పై పన్ను విధించే అధికారం పంచాయతీకి ఉంటుంది.

పన్ను నిర్ణయం మరియు వసూలు గడువులు:

పన్ను గణన (Tax Assessment): భవనం రకం (RCC, రేకుల ఇల్లు, పెంకుటిల్లు), ప్లాింత్ ఏరియా (Plinth Area) మరియు భవన వినియోగం (నివాసం లేదా వాణిజ్యం) ఆధారంగా పంచాయతీ నిర్దేశించిన రేట్ల ప్రకారం పన్ను లెక్కిస్తారు.
డిమాండ్ నోటీసు జారీ (Demand Notice): ఆర్థిక సంవత్సరం ప్రారంభంలో ప్రతీ ఆస్తి యజమానికి ఎంత పన్ను చెల్లించాలో తెలుపుతూ పంచాయతీ కార్యదర్శి డిమాండ్ నోటీసును జారీ చేయిస్తారు.
30 రోజుల చట్టబద్ధమైన గడువు: డిమాండ్ నోటీసు అందిన నాటి నుండి యజమానికి **30 రోజులలోపు** ఆస్తి పన్నును గ్రామ పంచాయతీకి చెల్లించాల్సిన చట్టబద్ధమైన బాధ్యత ఉంటుంది.
జప్తు మరియు నోటీసులు: గడువు దాటిన బకాయిదారులకు నోటీసులు ఇస్తూ చట్ట ప్రకారం తదుపరి చర్యలు చేపట్టే అధికారం పంచాయతీకి ఉంటుంది.

🏦 9. పన్ను నిధుల నిర్వహణ & సబ్-ట్రెజరీ (STO) డిపాజిట్ నిబంధనలు

సేకరించిన ప్రజల పన్నుల నిధులు దుర్వినియోగం కాకుండా ఉండటానికి పంచాయతీ రాజ్ నిబంధనలు చాలా స్పష్టమైన ఆర్థిక మార్గదర్శకాలను విధించాయి. పంచాయతీ వద్ద నగదును అక్రమంగా నిల్వ ఉంచుకోవడం చట్టరీత్యా నేరం.

నగదు డిపాజిట్ నిబంధన: కరోబార్ లేదా బిల్ కలెక్టర్ వసూలు చేసిన మొత్తాన్ని ప్రతిరోజూ సాయంత్రం కల్లా పంచాయతీ కార్యదర్శికి అప్పగించి రసీదు పొందుతారు.
సబ్-ట్రెజరీ (STO) అకౌంట్లు: పంచాయతీ కార్యదర్శి నిధులను ఎక్కువ రోజులు ఆఫీసులో ఉంచుకోకుండా సంబంధిత మండలంలో ఉండే **సబ్-ట్రెజరీ ఆఫీస్ (Sub-Treasury Office – STO)** లో ఉన్న గ్రామ పంచాయతీ ఖాతాలో లేదా ప్రభుత్వం ఆమోదించిన బ్యాంకు ఖాతాలో జమ చేయాలి.
ఆర్థిక పారదర్శకత తనిఖీ: ట్రెజరీ డిపాజిట్ చలాన్లు, క్యాష్ బుక్ ఎంట్రీలు మరియు జారీ చేసిన రసీదు పుస్తకాలను ప్రతి నెల ఎంపీడీఓ మరియు ఆడిట్ బృందాలు క్రాస్-చెక్ చేస్తాయి.

🏪 10. Section 120 విశ్లేషణ: గ్రామాల్లో వ్యాపార లైసెన్సులు (Trade License) పొందే విధానం

గ్రామ పరిధిలో నిర్వహించే చిన్న, పెద్ద వ్యాపారాలు చట్టబద్ధంగా సాగడానికి తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టంలోని **Section 120** ప్రకారం వ్యాపార లైసెన్స్ (Trade License) పొందడం తప్పనిసరి.

దరఖాస్తు విధానం మరియు సమర్పించాల్సిన పత్రాలు:

గ్రామంలో కొత్తగా కిరాణా షాప్, హోటల్, ఫెర్టిలైజర్ షాప్, వర్క్‌షాప్, లేదా మరేదైనా వాణిజ్య సంస్థను ప్రారంభించాలనుకునే యజమాని కింద పేర్కొన్న వివరాలతో పంచాయతీకి దరఖాస్తు చేసుకోవాలి:

గుర్తింపు పత్రాలు: వ్యాపార యజమాని ఆధార్ కార్డు మరియు పాన్ కార్డు జిరాక్స్ కాపీలు.
స్థల యజమాన్య వివరాలు: షాప్ లేదా ప్లాంట్ సొంతదైతే లేటెస్ట్ ఆస్తి పన్ను రసీదు, ఒకవేళ అద్దె స్థలమైతే యజమానితో చేసుకున్న అద్దె ఒప్పంద పత్రం (Rent Agreement).
లైసెన్స్ ఫీజు చెల్లింపు: పంచాయతీ ఆమోదించిన రేట్ల పట్టిక ప్రకారం నిర్ణీత ట్రేడ్ లైసెన్స్ ఫీజును చెల్లించిన చలాన్/రసీదు.
లైసెన్స్ జారీ: స్థలాన్ని మరియు నిబంధనలను పరిశీలించిన పిమ్మట సర్పంచ్ ఆమోదంతో పంచాయతీ కార్యదర్శి అధికారిక ట్రేడ్ లైసెన్స్ ప్రమాణపత్రాన్ని జారీ చేస్తారు.

🗳️ 11. గ్రామసభ ఆవశ్యకత, సామాజిక తనిఖీ (Social Audit) & బడ్జెట్ ఆమోదం

గ్రామ పరిపాలనలో ప్రజా భాగస్వామ్యానికి అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక రూపం **గ్రామసభ**. గ్రామంలోని ఓటర్లందరూ గ్రామసభలో సభ్యులే. చట్టం ప్రకారం గ్రామసభ నిర్ణయాలకు అత్యున్నత విలువ ఉంటుంది.

వార్షిక ప్రణాళికలు మరియు బడ్జెట్ ఆమోదం: ప్రతి సంవత్సరం పంచాయతీ తయారుచేసే అంచనా బడ్జెట్‌ను గ్రామసభ ముందు ప్రవేశపెట్టి ఆమోదం పొందాలి.
సామాజిక తనిఖీ (Social Audit): ఉపాధి హామీ (MGNREGS) పనులు మరియు పంచాయతీ మౌలిక వసతుల పనుల రికార్డులను గ్రామసభలో ప్రజల తనిఖీ కోసం ఉంచుతారు. నిధుల వినియోగంలో పారదర్శకతను ఇది నిర్ధారిస్తుంది.
లబ్ధిదారుల ఎంపిక: ప్రభుత్వ ఇళ్లు, పింఛన్లు మరియు సంక్షేమ ఫలాల అర్హులను పారదర్శకంగా ఎంపిక చేయడానికి గ్రామసభ వేదికగా నిలుస్తుంది.

❓ 12. సమాచార హక్కు చట్టం (RTI) & తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQ)

గ్రామ పంచాయతీ పనులలో సందేహాలు ఉన్నా లేదా నిధుల వ్యయం తెలుసుకోవాలనుకున్నా పౌరులు **సమాచార హక్కు చట్టం (RTI Act, 2005)** కింద అప్లికేషన్ వేసుకోవచ్చు. గ్రామ పంచాయతీ కార్యదర్శికి (PIO) ₹10 ఐపీఓ లేదా కోర్ట్ ఫీజు బిళ్ళతో అప్లికేషన్ సమర్పిస్తే 30 రోజుల్లో సమాధానం ఇస్తారు.

Q1: పంచాయతీ కార్యదర్శి సమాచార హక్కు దరఖాస్తుకు సమాధానం ఇవ్వకపోతే ఏం చేయాలి?

30 రోజుల గడువు దాటిన తర్వాత సంబంధిత మండల పరిషత్ అభివృద్ధి అధికారి (MPDO) కి మొదటి అప్పీల్ (First Appeal) దాఖలు చేయవచ్చు.

Q2: ఆస్తి పన్ను చెల్లించకపోతే పంచాయతీ విద్యుత్/నీటి కనెక్షన్ రద్దు చేయవచ్చా?

చట్ట ప్రకారం డిమాండ్ నోటీసు గడువు పూర్తయిన తర్వాత నిర్ణీత నోటీసులు జారీ చేసి పంచాయతీ మౌలిక సౌకర్యాల రద్దుకు చర్యలు చేపట్టవచ్చు.

✍️ 13. ముగింపు

తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం, 2018 స్థానిక పరిపాలనలో సమగ్ర మార్పులకు శ్రీకారం చుట్టింది. గ్రామ ప్రజాప్రతినిధులు తమ చట్టబద్ధమైన అధికారాలు, పరిమితులు తెలుసుకుని నడుచుకోవడం ద్వారా గ్రామాలు ప్రగతిపథంలో పయనిస్తాయి. అలాగే పౌరులు తమ హక్కులతో పాటు పన్నులు చెల్లించే బాధ్యతలను నెరవేర్చి ఆదర్శ గ్రామాల నిర్మాణంలో భాగస్వాములు కావాలి.

చట్టపరమైన విజ్ఞప్తి (Legal Disclaimer): ఈ వ్యాసంలోని కంటెంట్ కేవలం పౌరుల అవగాహన కొరకు తెలంగాణ పంచాయతీ రాజ్ చట్టం, 2018 ఆధారంగా పొందుపరచబడింది. చట్టపరమైన విషయాలు, తాజా జీవోలు (G.O.) మరియు నోటిఫికేషన్ల కోసం అధికారిక తెలంగాణ లా డిపార్ట్‌మెంట్ పోర్టల్ (law.telangana.gov.in) లేదా సంబంధిత జిల్లా పంచాయతీ అధికారి (DPO) కార్యాలయాన్ని సంప్రదించగలరు.

✍️ రచయిత: Mohd Shameemsanjari

కంటెంట్ ప్రచురణకర్త & సంపాదకులు – uinfo.in