బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ ఆన్‌లైన్ – పేరు, DOB మార్చే పూర్తి గైడ్

భారతదేశంలో ఒక పౌరుడికి లభించే అన్ని రకాల ప్రభుత్వ మరియు వ్యక్తిగత గుర్తింపు పత్రాలలో (Identity Documents) అత్యంత ప్రాథమికమైనది మరియు మొదటిది “బర్త్ సర్టిఫికేట్” (Birth Certificate) లేదా జనన ధృవీకరణ పత్రం. ఒక వ్యక్తి ఈ భూమిపైకి వచ్చినప్పుడు, వారి ఉనికిని, పౌరసత్వాన్ని మరియు అధికారిక గుర్తింపును చట్టబద్ధంగా ధృవీకరించే ఏకైక పత్రం ఇదే. ఆధార్ కార్డ్, పాన్ కార్డ్, ఓటర్ ఐడీ, లేదా పాస్‌పోర్ట్ వంటివి మనం పెరిగిన తర్వాత అవసరాన్ని బట్టి తీసుకునేవి. కానీ, వాటన్నింటికీ మూలాధారం మాత్రం బర్త్ సర్టిఫికేట్ మాత్రమే. ప్రస్తుత డిజిటల్ యుగంలో ప్రతి చిన్న పనికీ చట్టపరమైన నిబంధనలు కఠినతరం కావడంతో, ఈ పత్రంలో ఉండే ప్రతి ఒక్క అక్షరం, ప్రతి ఒక్క అంకె ఎంతో ఖచ్చితత్వంతో ఉండటం అత్యంత కీలకంగాచాలా మంది తమ చిన్నతనంలో లేదా పిల్లలు పుట్టినప్పుడు స్థానిక మునిసిపాలిటీ లేదా గ్రామ పంచాయతీలలో జనన నమోదు చేయిస్తారు. అయితే, ఆ సమయంలో డేటా ఎంట్రీ చేసే అధికారుల నిర్లక్ష్యం వల్లనో, లేదా తల్లిదండ్రులు సరైన స్పెల్లింగ్స్ అందించకపోవడం వల్లనో బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో తప్పులు దొర్లడం సర్వసాధారణం. పేరులో ఒక అక్షరం మారడం, ఇంటిపేరు (Surname) తప్పుగా పడటం, పుట్టిన తేదీ (Date of Birth) లో రోజు లేదా సంవత్సరం తప్పుగా నమోదు కావడం, లేదా తల్లిదండ్రుల పేర్లలో స్పెల్లింగ్ పొరపాట్లు జరగడం వంటివి చిన్న సమస్యలుగా కనిపిస్తాయి. కానీ భవిష్యత్తులో ఉన్నత చదువుల కోసం విదేశాలకు వెళ్లాలన్నా, ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల వెరిఫికేషన్ సమయంలోనూ, ఆస్తి రిజిస్ట్రేషన్ల సమయంలోనూ ఈ చిన్న తప్పులే పెద్ద శాపాలుగా మారుతాయి. అందుకే, 2026 లో కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఈ కరెక్షన్ ప్రక్రియను మరింత సరళతరం చేస్తూ సరికొత్త ఆన్‌లైన్ మరియు ఆఫ్‌లైన్ గైడ్‌లైన్స్‌ను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చాయి.

బర్త్


1. బర్త్ సర్టిఫికేట్ (జనన ధృవీకరణ పత్రం) అంటే ఏమిటి? దీని చట్టపరమైన నేపథ్యం

భారతదేశంలో జనన మరియు మరణాల నమోదు చట్టం, 1969 (Registration of Births and Deaths Act, 1969) ప్రకారం ప్రతి ఒక్క జననాన్ని అది జరిగిన 21 రోజులలోపు తప్పనిసరిగా సంబంధిత స్థానిక ప్రభుత్వ సంస్థలో నమోదు చేయించాలి. ఇది కేవలం ఒక కాగితం ముక్క కాదు, ఇది ఒక వ్యక్తి యొక్క చట్టబద్ధమైన హక్కు. ఈ సర్టిఫికేట్ లో ఒక వ్యక్తి ఎక్కడ పుట్టారు (రాష్ట్రం, జిల్లా, గ్రామం/పట్టణం), ఏ రోజున, ఏ సమయానికి పుట్టారు, వారి లింగం (Gender) ఏమిటి, మరియు వారి తల్లిదండ్రుల పూర్తి చట్టపరమైన పేర్లు ఏమిటి అనే ప్రాథమిక సమాచారం పొందుపరచబడి ఉంటుంది.

పూర్వపు రోజుల్లో ఇవన్నీ చేతితో రాసే రికార్డులలో (Manual Registers) భద్రపరిచేవారు. దీనివల్ల రాత సరిగ్గా అర్థం కాకపోవడం, లేదా కాలక్రమేణా ఆ రికార్డులు పాడైపోవడం వల్ల తప్పులు జరిగే అవకాశాలు ఎక్కువగా ఉండేవి. కానీ ప్రస్తుత 2026 నాటికి, భారతదేశంలోని దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాలు తమ జనన నమోదు ప్రక్రియను డిజిటలైజ్ చేశాయి. ఇప్పుడు జారీ చేయబడుతున్న ప్రతి బర్త్ సర్టిఫికేట్ పై డిజిటల్ సిగ్నేచర్ (Digital Signature) మరియు క్యూఆర్ కోడ్ (QR Code) ఉంటున్నాయి. అయినప్పటికీ, పాత రికార్డులను ఆన్‌లైన్‌లోకి మార్చే క్రమంలో లేదా కొత్తగా అప్లై చేసే సమయంలో తప్పులు జరుగుతూనే ఉన్నాయి. ఈ తప్పులను చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో ఎలా సరిచేసుకోవాలో తెలియక లక్షలాది మంది ప్రజలు ఇప్పటికీ ప్రభుత్వ కార్యాలయాల చుట్టూ తిరుగుతున్నారు.


2. బర్త్ సర్టిఫికేట్ ప్రతి భారతీయ పౌరుడికి ఎందుకు అత్యంత ముఖ్యమైనది? (Importance of Birth Certificate)

మన దేశంలో ఒక వ్యక్తి పుట్టినప్పటి నుండి మరణించే వరకు ప్రతి దశలోనూ బర్త్ సర్టిఫికేట్ యొక్క అవసరం ఉంటుంది. కేవలం వయస్సు నిరూపణకు మాత్రమే కాకుండా, వివిధ రకాల అధికారిక పనులకు ఇది ఎలా లింక్ చేయబడి ఉందో క్రింది వివరాల ద్వారా అర్థం చేసుకోవచ్చు:

📚 ఎడ్యుకేషన్ మరియు స్కూల్ అడ్మిషన్స్ (School & College Admissions):

ఒక బిడ్డను మొదటిసారి స్కూల్లో చేర్పించేటప్పుడు లీగల్ ఏజ్ (Legal Age) ను ధృవీకరించడానికి పాఠశాల యాజమాన్యాలు అడిగే మొదటి డాక్యుమెంట్ బర్త్ సర్టిఫికేట్. ఆ తర్వాత టెన్త్ క్లాస్ (SSC) మార్క్స్ మెమోలో మీ పేరు, పుట్టిన తేదీ ప్రింట్ అవ్వడానికి కూడా దీనినే ప్రామాణికంగా తీసుకుంటారు. ఒకవేళ ఇందులో తప్పు ఉంటే, మీ విద్యా రికార్డులన్నింటిలోనూ అదే తప్పు కొనసాగుతుంది.

🆔 ఇతర ముఖ్యమైన ఐడీ కార్డ్స్ పొందడానికి (Base for All Identity Proofs):

ప్రస్తుతం భారతదేశంలో ఆధార్ కార్డ్ (Aadhaar Card) లేనిదే ఏ పనీ జరగడం లేదు. కొత్తగా పుట్టిన పిల్లలకు లేదా ఐదేళ్ల లోపు పిల్లలకు ‘బాల ఆధార్’ కార్డ్ అప్లై చేయాలన్నా, లేదా పెద్దవారి ఆధార్ లో డేట్ ఆఫ్ బర్త్ మార్చాలన్నా బర్త్ సర్టిఫికేట్ అత్యంత బలమైన “Proof of Birth” (PoB) గా పనిచేస్తుంది. అలాగే పాస్‌పోర్ట్ (Passport) దరఖాస్తుకు, కొత్త పాన్ కార్డ్ (PAN Card) కు, ఓటర్ గుర్తింపు పత్రానికి కూడా ఇది మూలాధారమైన లీగల్ డాక్యుమెంట్.

🏛️ ప్రభుత్వ పథకాలు మరియు సబ్సిడీలు (Government Schemes & Welfare Benefits):

కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు అందించే ఉచిత విద్య, స్కాలర్‌షిప్‌లు, రేషన్ కార్డ్ లలో పేర్ల నమోదు, మరియు మహిళలు, బాలికల సంక్షేమం కోసం ఉద్దేశించిన ప్రత్యేక డిపాజిట్ పథకాలు, సుకన్య సమృద్ధి యోజన (Sukanya Samriddhi Yojana) వంటి వాటిని క్లెయిమ్ చేసుకోవడానికి అర్హత గల వయస్సును నిర్ధారించడానికి ఈ సర్టిఫికేట్ ఖచ్చితంగా సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

✈️ విదేశీ ప్రయాణాలు మరియు వీసా ప్రక్రియ (Immigration & Foreign Visas):

మీరు ఉన్నత చదువుల కోసం (Higher Studies), ఉద్యోగం నిమిత్తం (Employment), లేదా పర్యాటకంగా విదేశాలకు వెళ్లాలనుకున్నప్పుడు వీసా (Visa) ప్రాసెసింగ్ లో బర్త్ సర్టిఫికేట్ అత్యంత కీలకం. ముఖ్యంగా యుఎస్ఏ, కెనడా, ఆస్ట్రేలియా, యూరప్ వంటి దేశాలు మీ బర్త్ సర్టిఫికేట్ లోని వివరాలను, మీ పాస్‌పోర్ట్ వివరాలను చాలా క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తాయి. ఒక చిన్న అక్షరం తేడా ఉన్నా కూడా వీసా రిజెక్ట్ అయ్యే ప్రమాదం ఉంది.

⚖️ వారసత్వ హక్కులు మరియు ఆస్తి రిజిస్ట్రేషన్లు (Property & Inheritance Claims):

తల్లిదండ్రుల ఆస్తిపై చట్టబద్ధమైన వారసత్వ హక్కులను (Legal Heir) నిరూపించుకోవడానికి బర్త్ సర్టిఫికేట్ చాలా అవసరం. ఇందులో మీ తల్లిదండ్రుల పేర్లు స్పష్టంగా మరియు తప్పులు లేకుండా ఉంటేనే, భవిష్యత్తులో ఎలాంటి లీగల్ వివాదాలు లేకుండా ఆస్తుల బదిలీ లేదా రిజిస్ట్రేషన్లు సజావుగా సాగుతాయి.


3. బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ (Birth Certificate Correction) అంటే ఏమిటి?

జనన ధృవీకరణ పత్రంలో ముద్రించబడిన సమాచారంలో ఏవైనా పొరపాట్లు ఉన్నప్పుడు, వాటిని చట్టబద్ధమైన పద్ధతిలో సవరించడాన్ని లేదా తాజా వివరాలతో అప్‌డేట్ చేయడాన్ని “బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ లేదా అమెండ్‌మెంట్” (Correction or Amendment) అంటారు. చాలా మంది అనుకునేలా ఇది కేవలం వైట్నర్ పూసి మార్చడమో, లేదా ఒక అప్లికేషన్ రాసి ఇస్తే అయిపోయే పని కాదు. ప్రభుత్వ రికార్డులలో (Registrar of Births and Deaths Ledger) మీ పాత వివరాలను అలాగే ఉంచి, వాటికి సవరణగా కొత్త వివరాలను చట్టబద్ధమైన డాక్యుమెంట్ల ఆధారంగా నమోదు చేస్తారు. 2026 నాటి నూతన నిబంధనల ప్రకారం, ఈ కరెక్షన్ ప్రక్రియను వాటి తీవ్రతను బట్టి రెండు ప్రధాన వర్గాలుగా విభజించారు:

A. మైనర్ కరెక్షన్స్ (Minor Changes / Clerical Errors):

ఇవి సాధారణంగా టైపింగ్ తప్పులు లేదా క్లెరికల్ పొరపాట్ల వల్ల జరుగుతాయి. వీటికి ఎక్కువ సమయం పట్టదు మరియు సులభంగానే పరిష్కారమవుతాయి. వీటి కిందకు వచ్చే అంశాలు:

  • స్పెల్లింగ్ తప్పులు (Spelling Mistakes): ఉదాహరణకు “Srinivas” అనే పేరు ఉండాల్సిన చోట “Srinivasa” అని పడటం, లేదా “Kumar” కు బదులుగా “Koomar” అని నమోదు కావడం.
  • ఇంటిపేరు పొరపాట్లు (Surname Prefix/Suffix): ఇంటిపేరు పూర్తిగా రాయకుండా కేవలం మొదటి అక్షరం (Initial) మాత్రమే ఇవ్వడం లేదా అసలు ఇంటిపేరే చేర్చకపోవడం.
  • స్పేసింగ్ సమస్యలు (Spacing Issues): రెండు పేర్ల మధ్య ఉండాల్సిన స్పేస్ లేకపోవడం (ఉదాహరణకు: “SaiRam” కు బదులుగా “Sai Ram” అని ఉండటం).

B. మేజర్ కరెక్షన్స్ (Major Changes / Substantive Corrections):

ఇవి చాలా తీవ్రమైన మార్పులు. వీటిని మార్చడానికి బలమైన చట్టపరమైన ఆధారాలు మరియు కోర్టు లేదా గెజిట్ నోటిఫికేషన్లు అవసరమవుతాయి. వీటి కిందకు వచ్చే అంశాలు:

  • పూర్తి పేరు మార్పు (Full Name Change): ఒక వ్యక్తి తన పాత పేరును పూర్తిగా వదిలేసి, సరికొత్త పేరును బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో చేర్చాలనుకోవడం.
  • పుట్టిన తేదీలో మార్పు (Date of Birth Alteration): ఇది అత్యంత కఠినమైన ప్రక్రియ. పుట్టిన రోజు, నెల లేదా సంవత్సరంలో పెద్ద తేడాలు ఉన్నప్పుడు (ఉదాహరణకు: రికార్డులో 15-08-1995 అని ఉంటే, అసలైన డేట్ 18-12-1996 కావడం). దీనిని మార్చడానికి హాస్పిటల్ ఒరిజినల్ రికార్డులతో పాటు మెజిస్ట్రేట్ ఆర్డర్ కూడా అవసరమవుతుంది.
  • తల్లిదండ్రుల వివరాల మార్పు (Parents Details Correction): దత్తత (Adoption) తీసుకోవడం వల్ల తల్లిదండ్రుల పేర్లు మార్చాల్సి రావడం, లేదా తండ్రి పేరు స్థానంలో మరొకరి పేరు తప్పుగా నమోదు కావడం.

4. తప్పు వివరాలు ఉన్న బర్త్ సర్టిఫికేట్ వల్ల కలిగే తీవ్రమైన సమస్యలు (Consequences)

మన దేశంలో చాలా మంది బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో తప్పులు ఉన్నప్పటికీ.. “మన దగ్గర ఆధార్ కార్డ్, టెన్త్ క్లాస్ సర్టిఫికేట్ ఉంది కదా, దీనితోనే అన్నీ నడిచిపోతాయి” అనే నిర్లక్ష్యంతో ఉంటారు. కానీ, ఆధార్ కార్డ్ అనేది కేవలం నివాస ధృవీకరణ (Proof of Residence) మాత్రమే, అది పుట్టిన తేదీకి అంతిమ ఆధారం కాదు. బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో ఉన్న తప్పులను సకాలంలో సరిచేసుకోకపోతే జీవితంలో కీలకమైన సమయాల్లో ఎలాంటి నష్టాలు ఎదురవుతాయో ఇక్కడ చూద్దాం:

అవసరం / సేవ తప్పుల వల్ల వచ్చే సమస్య (Problem Faced)
ఆధార్ కార్డ్ అప్‌డేట్ ఆధార్‌ కార్డ్‌లో పుట్టిన తేదీని (DOB) మార్చడానికి కేవలం ఒకే ఒక్కసారి అవకాశం ఉంటుంది. దానికి బర్త్ సర్టిఫికేట్ ప్రూఫ్‌గా ఇవ్వాలి. అందులో తప్పు ఉంటే ఆధార్ అప్లికేషన్ వెంటనే రిజెక్ట్ అవుతుంది.
పాస్‌పోర్ట్ అప్లికేషన్ పాస్‌పోర్ట్ ఆఫీస్ నిబంధనల ప్రకారం, దరఖాస్తుదారుడి పేరు మరియు DOB అన్ని డాక్యుమెంట్లలో ఒకేలా ఉండాలి. బర్త్ సర్టిఫికేట్ మరియు టెన్త్ మెమోలో తేడాలు ఉంటే పాస్‌పోర్ట్ జారీ చేయరు.
ఉన్నత విద్యా ప్రవేశాలు ఐఐటీ, నీట్ (NEET) లేదా విదేశీ యూనివర్సిటీలలో సీటు వచ్చినప్పుడు డాక్యుమెంట్ వెరిఫికేషన్‌లో పేరు తేడా వస్తే లీగల్ ఇష్యూస్ అవుతాయి. అడ్మిషన్ రద్దయ్యే ప్రమాదం కూడా ఉంది.
ప్రభుత్వ ఉద్యోగాల ఎంపిక యూపీఎస్‌సీ, ఏపీపీఎస్‌సీ, టీఎస్‌పీఎస్‌సీ లేదా బ్యాంకింగ్ ఉద్యోగాల ఫైనల్ వెరిఫికేషన్‌లో సర్టిఫికేట్లలోని అక్షర పొరపాట్లు అభ్యర్థిత్వాన్ని రద్దు చేసేలా చేస్తాయి.

💡 ముఖ్య గమనిక: ఒకసారి మీ బర్త్ సర్టిఫికేట్ ఆధారంగా తప్పుడు వివరాలతో విద్యా రికార్డులు (School Records) క్రియేట్ అయిపోతే, ఆ తర్వాత వాటిని మార్చడం మరింత నరకంగా మారుతుంది. అందుకే వీలైనంత త్వరగా ప్రాథమిక పత్రాన్ని సరిచేసుకోవడం ఉత్తమమైన మార్గం.


5. ఆన్‌లైన్‌లో బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ చేసుకునే పూర్తి విధానం (SOP 2026)

భారతదేశంలో డిజిటల్ ఇండియా (Digital India) విస్తరణ తర్వాత, పౌరులు ప్రభుత్వ కార్యాలయాల చుట్టూ తిరిగే పని లేకుండా ఉండేందుకు వీలుగా ఆన్‌లైన్ కరెక్షన్ సేవలు అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అయితే, ఇక్కడ ఒక ముఖ్యమైన విషయం గుర్తుంచుకోవాలి: జనన నమోదు అనేది రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోకి (State Subject) వస్తుంది. కాబట్టి, మీరు ఏ రాష్ట్రంలో జన్మిస్తే, ఆ రాష్ట్రానికి చెందిన అధికారిక సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (CRS) లేదా మునిసిపల్ పోర్టల్ ద్వారానే దరఖాస్తు చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ “Civil Registration System (CRS)” పోర్టల్ ద్వారా కొన్ని రాష్ట్రాలకు మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు సేవలు అందుతుండగా, ఏపీ (Meeseva/Grama Ward Sachivalayam), తెలంగాణ (Meeseva/GHMC) వంటి రాష్ట్రాలు స్వంత పోర్టల్స్ నిర్వహిస్తున్నాయి.

మీరు మీ మొబైల్ ఫోన్ ద్వారానే ఎక్కడికీ వెళ్లకుండా ఇంట్లో కూర్చుని సులభంగా అప్లై చేసుకోవడానికి అనువైన క్రమబద్ధమైన ఆన్‌లైన్ ప్రక్రియ క్రింది విధంగా ఉంది:

మొదట మీరు జన్మించిన రాష్ట్రానికి సంబంధించిన అధికారిక బర్త్ అండ్ డెత్ రిజిస్ట్రేషన్ పోర్టల్ లేదా మీసేవ (Meeseva) వెబ్‌సైట్‌ను ఓపెన్ చేయండి. (ఉదాహరణకు: తెలంగాణ వారైతే “Meeseva Telangana” లేదా “GHMC” పోర్టల్, ఆంధ్రప్రదేశ్ వారైతే “AP Meeseva” లేదా “Grama Ward Sachivalayam” పోర్టల్ ఓపెన్ చేయాలి). నేషనల్ పోర్టల్ అయితే crsorgi.gov.in ను ఉపయోగించవచ్చు.

వెబ్‌సైట్ హోమ్‌పేజీలో ఉన్న “Citizen Login” లేదా “Register/Sign Up” ఆప్షన్ పై క్లిక్ చేయండి. మీ పూర్తి పేరు, ఈమెయిల్ ఐడీ మరియు యాక్టివ్‌గా ఉన్న మొబైల్ నంబర్‌ను ఎంటర్ చేయండి. మీ మొబైల్‌కు వచ్చే వన్-టైమ్ పాస్‌వర్డ్ (OTP) ని ఎంటర్ చేసి వెరిఫికేషన్ పూర్తి చేసుకోండి. ఆ తర్వాత మీ యూజర్ ఐడీ, పాస్‌వర్డ్‌తో లాగిన్ అవ్వండి.

లాగిన్ అయిన తర్వాత డ్యాష్‌బోర్డ్‌లో మీకు వివిధ రకాల సేవలు (Services) కనిపిస్తాయి. అందులో “Civil Registration” లేదా “Municipal Administration” విభాగానికి వెళ్ళండి. అక్కడ కనిపించే ఆప్షన్లలో “Application for Birth Certificate Correction” లేదా “Correction in Birth Register” అనే లింక్ పై క్లిక్ చేయండి.

ఇప్పుడు స్క్రీన్‌పై ఒక సెర్చ్ బాక్స్ ఓపెన్ అవుతుంది. మీ పాత లేదా తప్పులు ఉన్న బర్త్ సర్టిఫికేట్ పై ఉండే Registration Number (రిజిస్ట్రేషన్ సంఖ్య) మరియు పుట్టిన సంవత్సరాన్ని ఎంటర్ చేయండి. ఒకవేళ నంబర్ తెలియకపోతే.. పుట్టిన తేదీ, లింగం, తల్లిదండ్రుల పేరు మరియు పుట్టిన ప్రాంతం (హాస్పిటల్/ఇల్లు) వివరాలను ఎంటర్ చేసి సెర్చ్ కొడితే మీ ఒరిజినల్ రికార్డు స్క్రీన్‌పై డిస్‌ప్లే అవుతుంది.

రికార్డు ఓపెన్ అయిన తర్వాత, ఏ కాలమ్‌లో తప్పు ఉందో దాని పక్కన ఉండే “Edit” లేదా “Modify” బటన్‌పై క్లిక్ చేయండి. ఉదాహరణకు పేరులో స్పెల్లింగ్ తప్పు ఉంటే, ఇప్పుడు మీ ఆధార్ కార్డ్ లేదా స్కూల్ రికార్డులలో ఉన్నట్లుగా సరైన స్పెల్లింగ్‌ను టైప్ చేయండి. ఇక్కడ ఎలాంటి తప్పులు లేకుండా రెండుసార్లు క్రాస్ చెక్ చేసుకోవడం అత్యంత అవసరం.

మీరు మార్చిన వివరాలు నిజమేనని నిరూపించడానికి అవసరమైన డాక్యుమెంట్లను (ఆధార్, స్కూల్ లీవింగ్ సర్టిఫికేట్, హాస్పిటల్ డిశ్చార్జ్ సమ్మరీ లేదా అఫిడవిట్) స్కాన్ చేసి అప్‌లోడ్ చేయాలి. మొబైల్‌లో అప్లై చేసేటప్పుడు CamScanner లేదా Adobe Scan యాప్ ద్వారా డాక్యుమెంట్లను స్పష్టంగా ఫోటో తీసి, అడిగిన సైజులో (సాధారణంగా 200KB నుండి 1MB లోపు) PDF రూపంలో అప్‌లోడ్ చేయండి.

డాక్యుమెంట్లు అప్‌లోడ్ చేసిన తర్వాత “Proceed to Payment” పై క్లిక్ చేయండి. మీ అప్లికేషన్ రకాన్ని బట్టి (మైనర్ లేదా మేజర్) నిర్ణయించిన ప్రభుత్వ ఫీజును Google Pay, PhonePe, UPI, డెబిట్ కార్డ్ లేదా ఇంటర్నెట్ బ్యాంకింగ్ ద్వారా సురక్షితంగా చెల్లించండి. పేమెంట్ సక్సెస్ అయిన తర్వాత స్క్రీన్‌పై వచ్చే రశీదును స్క్రీన్‌షాట్ తీసుకోండి.

చివరిగా “Submit” బటన్ క్లిక్ చేయండి. మీ అప్లికేషన్ విజయవంతంగా సబ్మిట్ అయిన తర్వాత స్క్రీన్‌పై ఒక **Acknowledgement నంబర్ లేదా Reference Number** కనిపిస్తుంది. దీనిని జాగ్రత్తగా నోట్ చేసుకోండి లేదా PDF రూపంలో మొబైల్‌లో సేవ్ చేసుకోండి. మీ అప్లికేషన్ స్టేటస్‌ను ట్రాక్ చేయడానికి మరియు సర్టిఫికేట్ డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడానికి ఈ నంబర్ మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది.


6. వివిధ రాష్ట్రాల అధికారిక వెబ్‌సైట్ల లింకులు (State-wise Official Portals)

మీ సులువు కోసం భారతదేశంలోని కొన్ని ప్రధాన రాష్ట్రాలకు సంబంధించిన అధికారిక జనన నమోదు మరియు కరెక్షన్ పోర్టల్స్ వివరాలను క్రింది టేబుల్‌లో ఇస్తున్నాను. మీ రాష్ట్రానికి ఎదురుగా ఉన్న పోర్టల్ ద్వారా మీరు ప్రక్రియను ప్రారంభించవచ్చు:

రాష్ట్రం పేరు (State) అధికారిక వెబ్‌సైట్ / పోర్టల్ పేరు
ఆంధ్రప్రదేశ్ (Andhra Pradesh) AP Meeseva / Grama Ward Sachivalayam Portal
తెలంగాణ (Telangana) TS Meeseva / GHMC Official Portal / CDMA
కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు / గ్రామీణ భారత పోర్టల్ Civil Registration System (crsorgi.gov.in)
కర్ణాటక (Karnataka) Seva Sindhu / E-Janma Karnataka
మహారాష్ట్ర (Maharashtra) Aaple Sarkar Maharashtra Portal

7. బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్‌కు కావాల్సిన ముఖ్యమైన పత్రాలు (Required Documents List)

ఆన్‌లైన్‌లో లేదా ఆఫ్‌లైన్‌లో మీ దరఖాస్తు తిరస్కరణకు గురికాకుండా ఉండాలంటే సరైన సపోర్టింగ్ డాక్యుమెంట్లను (Supporting Documents) సమర్పించడం అత్యంత ముఖ్యం. మీరు బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో చేసే మార్పుల రకాన్ని బట్టి అవసరమయ్యే డాక్యుమెంట్ల జాబితా మారుతుంది. ఆ వివరాలు క్రింది పట్టికలో స్పష్టంగా ఇవ్వబడ్డాయి:

కరెక్షన్ రకం (Correction Type) సమర్పించాల్సిన చట్టపరమైన పత్రాలు (Mandatory Documents)
పేరు లేదా ఇంటిపేరు సవరణ (Name / Surname Correction)
  • రైతు లేదా దరఖాస్తుదారుడి ప్రస్తుత ఆధార్ కార్డ్ (Aadhaar Card)
  • పదో తరగతి మార్కుల మేమో (10th Class SSC Memo) లేదా స్కూల్ లివింగ్ సర్టిఫికేట్
  • స్థానిక నోటరీ ద్వారా ధృవీకరించబడిన లీగల్ అఫిడవిట్ (Affidavit)
  • వార్తాపత్రికలో ఇచ్చిన పేరు మార్పు ప్రకటన (గెజిట్ లేదా లోకల్ పేపర్ క్లిప్పింగ్ – పెద్ద మార్పులకైతే)
పుట్టిన తేదీ సవరణ (Date of Birth Correction)
  • ప్రసవం జరిగిన ఆసుపత్రి రికార్డులు (Hospital Discharge Summary / Birth Report)
  • వైద్యాధికారి (Medical Officer) జారీ చేసిన అధికారిక లేఖ
  • మొదటి క్లాస్ స్కూల్ అడ్మిషన్ రిజిస్టర్ నకలు (Bonafide Certificate)
  • మేజిస్ట్రేట్ లేదా కోర్టు ద్వారా పొందిన ఆర్డర్ కాపీ (తేడా చాలా ఎక్కువగా ఉంటే)
తల్లిదండ్రుల పేర్ల సవరణ (Parents Name Correction)
  • తల్లి మరియు తండ్రి యొక్క అధికారిక ఐడీ ప్రూఫ్స్ (ఆధార్ కార్డ్ / పాన్ కార్డ్ / ఓటర్ ఐడీ)
  • తల్లిదండ్రుల వివాహ ధృవీకరణ పత్రం (Marriage Certificate)
  • ఒకవేళ దత్తత తీసుకుంటే దానికి సంబంధించిన లీగల్ అడాప్షన్ డీడ్ (Adoption Deed)

8. లీగల్ అఫిడవిట్ (Affidavit) అంటే ఏమిటి? దానిని ఎలా తయారు చేయాలి?

బర్త్ సర్టిఫికేట్ లో పెద్ద మార్పులు (ఉదాహరణకు పూర్తి పేరు మార్చడం లేదా పుట్టిన తేదీలో సంవత్సరాలు మార్చడం) చేయాల్సి వచ్చినప్పుడు ప్రభుత్వ అధికారులు మిమ్మల్ని ఖచ్చితంగా “లీగల్ అఫిడవిట్” (Legal Affidavit) సమర్పించమని అడుగుతారు. చాలా మందికి దీనిపై సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్ల ఇంటర్నెట్ సెంటర్ల చుట్టూ తిరుగుతుంటారు.

📜 అఫిడవిట్ అంటే అసలు ఉద్దేశం ఏమిటి?

అఫిడవిట్ అనేది ఒక చట్టపరమైన ప్రమాణ పత్రం. “నా పాత బర్త్ సర్టిఫికేట్ లో ఫలానా వివరాలు తప్పుగా నమోదయ్యాయని, నా అసలైన వివరాలు ఇవని, నేను ఇస్తున్న ఈ సమాచారం పూర్తిగా నిజమని, ఒకవేళ ఇది అబద్ధమని తేలితే చట్టపరమైన శిక్షలకు నేను బాధ్యుడిని” అని దరఖాస్తుదారుడు కోర్టు సాక్షిగా రాసిచ్చే పత్రమే ఈ అఫిడవిట్.

🛠️ అఫిడవిట్ తయారు చేసుకునే స్టెప్స్:

  1. మొదట మీ స్థానిక జిల్లా కోర్టు లేదా సబ్-రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయం వద్ద ఉండే నోటరీ లాయర్ (Notary Public Advocate) ను సంప్రదించండి.
  2. మీ రాష్ట్ర నిబంధనల ప్రకారం ₹10, ₹20 లేదా ₹50 విలువ గల నాన్-జుడీషియల్ స్టాంప్ పేపర్ (Non-Judicial Stamp Paper) ను కొనుగోలు చేయాలి.
  3. ఆ స్టాంప్ పేపర్ పైన మీ పాత (తప్పు) వివరాలు మరియు మీరు మార్చాలనుకుంటున్న కొత్త (సరైన) వివరాలను స్పష్టంగా టైప్ చేయించాలి.
  4. చివరగా నోటరీ అడ్వకేట్ సమక్షంలో సంతకం చేసి, వారి అధికారిక సీల్ (Seal) మరియు రిజిస్ట్రేషన్ నంబర్ తో కూడిన నోటరీ అటెస్టేషన్ (Notary Attestation) చేయించాలి.

⚠️ మోస్ట్ ఇంపార్టెంట్ టిప్: అఫిడవిట్ లో పేర్కొనే స్పెల్లింగ్స్ మరియు మీ ఆధార్ కార్డ్ లో ఉన్న స్పెల్లింగ్స్ వంద శాతం ఒకేలా ఉండాలి. ఎక్కడైనా ఒక్క అక్షరం తేడా వచ్చినా ఇన్సూరెన్స్ లేదా మునిసిపల్ అధికారులు మీ అప్లికేషన్‌ను రిజెక్ట్ చేస్తారు.


9. బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ ప్రభుత్వ అధికారిక ఫీజు వివరాలు (Fee Structure)

జనన ధృవీకరణ పత్రంలో మార్పులు చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం నిర్దిష్టమైన గైడ్‌లైన్స్ ఇచ్చినప్పటికీ, అసలు ఫీజుల అమౌంట్ అనేది మీరు నివసిస్తున్న రాష్ట్రం మరియు మునిసిపాలిటీ లేదా గ్రామ పంచాయతీ నిబంధనలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఆన్‌లైన్ లేదా మీసేవ పోర్టల్స్ ద్వారా వసూలు చేసే అధికారిక ఫీజు వివరాలు మరియు సర్వీస్ ఛార్జీల అంచనా పట్టికను ఇక్కడ చూద్దాం:

సవరణ రకం (Type of Correction) ప్రభుత్వ అధికారిక ఫీజు (Approx) పట్టే సమయం (Processing Time)
చిన్న మార్పులు (Minor Spelling/Clerical Errors) ₹50 నుండి ₹200 వరకు 3 నుండి 7 పని దినాలు (Working Days)
పెద్ద మార్పులు (Full Name / DOB Change) ₹200 నుండి ₹500 వరకు 7 నుండి 30 పని దినాలు (Working Days)
చిన్న పిల్లల పేరు నమోదు (Child Name Addition) కొన్ని రాష్ట్రాల్లో మొదటి ఏడాది లోపు ఫ్రీ (లేదా ₹50) 2 నుండి 5 పని దినాలు

గమనిక: పైన పేర్కొన్న ఫీజు కాకుండా ఇంటర్నెట్ సెంటర్ లేదా మీసేవ కేంద్రాల సర్వీస్ ఛార్జీలు అదనంగా ₹30 నుండి ₹50 వరకు ఉండే అవకాశం ఉంది.


10. మీ బర్త్ సర్టిఫికేట్ అప్లికేషన్ స్టేటస్ ఆన్‌లైన్‌లో తనిఖీ చేయడం ఎలా? (Track Application Status)

మీరు ఆన్‌లైన్ ద్వారా లేదా మీసేవ కేంద్రం ద్వారా బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకున్న తర్వాత, అధికారులు మీ అప్లికేషన్‌ను అప్రూవ్ చేశారా లేదా అనేది తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. కార్యాలయాల చుట్టూ తిరగకుండా మీ మొబైల్ ఫోన్ ద్వారా స్టేటస్ ఎలా చెక్ చేసుకోవాలో క్రింది స్టెప్స్ ద్వారా తెలుసుకోండి:

🔍 అప్లికేషన్ స్టేటస్ ట్రాకింగ్ స్టెప్స్:

  1. మీరు ఏ పోర్టల్ (AP Meeseva / TS Meeseva / Civil Registration System) లో అప్లై చేశారో, సదరు అధికారిక వెబ్‌సైట్‌ను మొబైల్‌లో ఓపెన్ చేయండి.
  2. హోమ్‌పేజీలో మీకు స్పష్టంగా కనిపించే “Track Application” లేదా “Check Application Status” అనే లింక్‌పై క్లిక్ చేయండి.
  3. ఇప్పుడు మీ దరఖాస్తు రశీదు (Acknowledgement Receipt) పై ఉన్న Application నంబర్ లేదా Reference నంబర్ ను నిర్ణీత బాక్సులో ఎంటర్ చేయండి.
  4. స్క్రీన్ పై కనిపించే సెక్యూరిటీ క్యాప్చా కోడ్ (Captcha Code) ను కరెక్ట్‌గా టైప్ చేసి “Submit” లేదా “Search” బటన్ నొక్కండి.

వెంటనే మీ దరఖాస్తు ఏ అధికారిక లాగిన్‌లో ఆగి ఉందో (ఉదాహరణకు: Pending at Revenue Inspector / Municipal Commissioner) లేదా విజయవంతంగా ఆమోదించబడిందో (Approved) పూర్తి వివరాలు టైమ్‌లైన్‌తో సహా డిస్‌ప్లే అవుతాయి.


11. సవరించిన కొత్త బర్త్ సర్టిఫికేట్ ఆన్‌లైన్‌లో డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవడం ఎలా? (Download Digital Certificate)

మీ అప్లికేషన్ స్టేటస్ ‘Approved’ అని చూపించిన తర్వాత, మీరు కొత్త సర్టిఫికేట్ ప్రింట్ కోసం ఎక్కడికీ వెళ్లాల్సిన అవసరం లేదు. మీ మొబైల్ నుండే ఒరిజినల్ డిజిటల్ సైన్డ్ (Digitally Signed) సర్టిఫికేట్‌ను ఉచితంగా డౌన్‌లోడ్ చేసుకోవచ్చు. ఆ ప్రాసెస్ ఇక్కడ ఇవ్వబడింది:

📥 డిజిటల్ సర్టిఫికేట్ డౌన్‌లోడ్ స్టెప్స్:

  1. సంబంధిత రాష్ట్ర అధికారిక పోర్టల్‌లోకి లాగిన్ అవ్వండి.
  2. డ్యాష్‌బోర్డ్‌లో ఉన్న “Download Certificate” లేదా “Search Birth Certificate” ఆప్షన్‌ను ఎంచుకోండి.
  3. మీ అప్రూవ్డ్ అప్లికేషన్ నంబర్ లేదా రిజిస్ట్రేషన్ నంబర్ ఎంటర్ చేయండి.
  4. “Generate Certificate” పై క్లిక్ చేయగానే మీ సవరించిన కొత్త బర్త్ సర్టిఫికేట్ క్యూఆర్ కోడ్‌తో కూడిన PDF ఫార్మాట్ లో డౌన్‌లోడ్ అవుతుంది. దీన్ని మీరు ఎప్పుడైనా ప్రింట్ తీసుకోవచ్చు.

12. అప్లికేషన్ తిరస్కరణకు గురికాకుండా ఉండాలంటే పాటించాల్సిన ముఖ్యమైన సూచనలు

చాలా మంది రైతులు మరియు సాధారణ పౌరులు ఆన్‌లైన్‌లో అప్లై చేసేటప్పుడు కొన్ని చిన్న చిన్న తప్పులు చేయడం వల్ల వారి దరఖాస్తులు రిజెక్ట్ అవుతుంటాయి. మీ అప్లికేషన్ మొదటిసారే సక్సెస్ అవ్వడానికి క్రింది నియమాలను తప్పకుండా పాటించండి:

⚠️ నివారించాల్సిన సాధారణ పొరపాట్లు (Common Mistakes to Avoid):

  • స్పష్టత లేని డాక్యుమెంట్లు: మొబైల్‌లో ఫోటో తీసేటప్పుడు అక్షరాలు మసకగా (Blur) ఉంటే అధికారులు అప్లికేషన్‌ను తిరస్కరిస్తారు. కాబట్టి డాక్యుమెంట్లను మంచి కాంతిలో స్పష్టంగా స్కాన్ చేసి అప్‌లోడ్ చేయండి.
  • అసంపూర్ణ వివరాలు: అప్లికేషన్ ఫారమ్‌లో అడిగిన అన్ని కాలమ్స్, ముఖ్యంగా ఛాసిస్ లేదా రిజిస్ట్రేషన్ వివరాలు, తండ్రి/తల్లి ఐడీ ప్రూఫ్‌లను పూర్తిగా సమర్పించాలి.
  • నకిలీ ఏజెంట్లు: బర్త్ సర్టిఫికేట్ త్వరగా ఇప్పిస్తామంటూ సోషల్ మీడియాలో వచ్చే నకిలీ వెబ్‌సైట్లు లేదా ఫేక్ ఏజెంట్లను నమ్మి డబ్బులు పోగొట్టుకోవద్దు. ఎల్లప్పుడూ అధికారిక ప్రభుత్వ పోర్టల్స్ మాత్రమే వాడండి.

దీనిని కూడా చదవండి: మీ వద్ద ఒకవేళ పాత పాన్ కార్డ్ ఉండి, అది ఇన్యాక్టివ్ స్టేటస్‌లోకి వెళ్లినట్లయితే, దానిని ఆన్‌లైన్ ద్వారా ₹1,000 పెనాల్టీ ఫీజుతో ఎలా రీ-యాక్టివేట్ చేసుకోవాలో మరియు లేటెస్ట్ వివరాలతో ఎలా అప్‌డేట్ చేసుకోవాలో తెలుసుకోవడానికి మా ఈ సమగ్ర గైడ్‌ను పరిశీలించండి: మీ పాన్ కార్డు ఇన్యాక్టివ్ అయిందా? వెంటనే ఇలా అప్‌డేట్ చేయండి.


13. సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ అధికారిక వెబ్‌సైట్ పుష్ బటన్ లింక్ (Official Portal Access)

భారతీయ పౌరులు తమ బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ అప్లికేషన్ పెట్టుకోవడానికి, స్టేటస్ తనిఖీ చేయడానికి మరియు కేంద్ర ప్రభుత్వ అధికారిక మార్గదర్శకాలను నేరుగా యాక్సెస్ చేయడానికి క్రింది పుష్ బటన్ క్లిక్ చేసి సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (CRS) డిజిటల్ పోర్టల్‌ను సందర్శించవచ్చు:


14. తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు (FAQs – Birth Certificate Correction)

బర్త్ సర్టిఫికేట్ సవరణ ప్రక్రియపై ప్రజల్లో ఉండే కొన్ని సాధారణ అనుమానాలు మరియు వాటికి అధికారిక సమాధానాలు ఇక్కడ ఇవ్వబడ్డాయి:

Q1: బర్త్ సర్టిఫికేట్‌లో తప్పులను పూర్తిగా ఆన్‌లైన్‌లోనే మార్చవచ్చా?

జవాబు: అవును, ప్రస్తుతం దాదాపు అన్ని రాష్ట్రాలు ఈ సేవలను ఆన్‌లైన్ లేదా మీసేవ/గ్రామ సచివాలయ పోర్టల్స్ ద్వారా అందుబాటులోకి తెచ్చాయి. అయితే, పెద్ద మార్పులు (పూర్తి పేరు లేదా DOB మార్పు) ఉన్నప్పుడు ఆన్‌లైన్ అప్లికేషన్‌తో పాటు ఒరిజినల్ అఫిడవిట్‌ను స్థానిక మునిసిపల్ ఆఫీస్ లేదా రిజిస్ట్రార్ కార్యాలయంలో ఫిజికల్ వెరిఫికేషన్ కోసం సమర్పించాల్సి రావచ్చు.

Q2: పుట్టిన తేదీని (Date of Birth) మార్చడం సాధ్యమేనా? దానికి ఎలాంటి ఆధారాలు కావాలి?

జవాబు: అవును, మార్చవచ్చు. కానీ దీనికి బలమైన ఆధారాలు అవసరం. ప్రసవం జరిగిన ఆసుపత్రి యొక్క ఒరిజినల్ డిశ్చార్జ్ రికార్డులు లేదా లైవ్ బర్త్ రిపోర్ట్ ఖచ్చితంగా సమర్పించాలి. రికార్డులలో తేడా చాలా ఎక్కువగా ఉంటే స్థానిక మేజిస్ట్రేట్ కోర్టు నుండి ఆర్డర్ తెచ్చుకోవాల్సి ఉంటుంది.

Q3: బర్త్ సర్టిఫికేట్ కరెక్షన్ ప్రక్రియ పూర్తి కావడానికి ఎంత సమయం పడుతుంది?

జవాబు: చిన్న స్పెల్లింగ్ తప్పులు లేదా క్లెరికల్ లోపాలు అయితే అప్లై చేసిన 3 నుండి 7 రోజుల్లోనే పూర్తి అవుతాయి. అదే పూర్తి పేరు లేదా తల్లిదండ్రుల వివరాల వంటి పెద్ద మార్పులకైతే ఇంటర్నల్ వెరిఫికేషన్ కారణంగా 7 నుండి 30 రోజుల వరకు సమయం పట్టవచ్చు.

Q4: ఆన్‌లైన్ కరెక్షన్ కోసం ప్రభుత్వం ఎంత ఫీజు వసూలు చేస్తుంది?

జవాబు: సాధారణంగా చిన్న సవరణలకు ₹50 నుండి ₹200 వరకు, పెద్ద మార్పులకు లేదా లీగల్ అప్లికేషన్లకు ₹200 నుండి ₹500 వరకు ఫీజు ఉంటుంది. కొన్ని రాష్ట్రాలలో నిర్దిష్ట సమయం లోపు చేసే మార్పులకు ఉచిత సేవలు కూడా అందుబాటులో ఉన్నాయి.


15. ముగింపు (Conclusion)

ముగింపుగా చెప్పాలంటే.. బర్త్ సర్టిఫికేట్ అనేది కేవలం ఒక వ్యక్తి పుట్టుకను తెలిపే పత్రం మాత్రమే కాదు, అది భవిష్యత్తులో మనం పొందే ప్రతి ఒక్క హక్కుకు, ఐడెంటిటీ కార్డుకు పునాది లాంటిది. సాంకేతికత పెరిగిన ఈ రోజుల్లో ప్రభుత్వాలు కరెక్షన్ ప్రక్రియను డిజిటలైజ్ చేయడం వల్ల సాధారణ ప్రజలకు కార్యాలయాల చుట్టూ తిరిగే శ్రమ, సమయం ఎంతో ఆదా అవుతున్నాయి. మీ సర్టిఫికేట్‌లో ఎలాంటి చిన్న తప్పు ఉన్నా నిర్లక్ష్యం చేయకుండా, ఈ గైడ్‌లో వివరించిన విధంగా అవసరమైన ఆధార్ లేదా స్కూల్ డాక్యుమెంట్లను సిద్ధం చేసుకొని వెంటనే ఆన్‌లైన్‌లో సవరణ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోండి. సకాలంలో తీసుకునే ఈ చిన్న జాగ్రత్త మీ పిల్లల ఉన్నత చదువులకు, విదేశీ ప్రయాణాలకు మరియు లీగల్ అవసరాలకు భవిష్యత్తులో ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా సుగమం చేస్తుంది.


⚠️ గమనిక (Disclaimer): ఈ వ్యాసంలో అందించిన సమాచారం కేవలం పాఠకుల అవగాహన మరియు విద్యా ప్రయోజనాల కోసం భారత ప్రభుత్వ సివిల్ రిజిస్ట్రేషన్ సిస్టమ్ (CRS) మరియు వివిధ రాష్ట్రాల రవాణా/రెవెన్యూ మార్గదర్శకాల ఆధారంగా సేకరించబడింది. ఇది ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైట్ కాదు. వివిధ రాష్ట్రాల మునిసిపాలిటీలు లేదా పంచాయతీలలో స్థానిక చట్టాలు, ఫీజుల నిర్మాణం మరియు డాక్యుమెంట్ల నిబంధనలలో మార్పులు ఉండవచ్చు. కాబట్టి పూర్తి, ఖచ్చితమైన మరియు తాజా వివరాల కోసం ఎల్లప్పుడూ భారత ప్రభుత్వ అధికారిక వెబ్‌సైట్ (crsorgi.gov.in) లేదా మీ స్థానిక మునిసిపల్ అధికారులను మాత్రమే సంప్రదించగలరు.


📱 mParivahan App Details

 

Leave a Comment